Hõshi Ryokan – wielowiekowe przedsiębiorstwo rodzinne
27.07.2014

Przedsiębiorstwa rodzinne kształtują swoją pozycję rynkową w trzech wymiarach: przeszłości, teraźniejszości i przyszłości. Przeszłość biznesu rodzinnego ujawnia się w historii rodziny i wartościach, które kształtują ich teraźniejszość. Przyszłość zaś jest marzeniem minionych i obecnych pokoleń o wielkości i trwałości nazwiska przodków.

 

1297 lat na rynku w jednej branży, to więcej niż sukces biznesowy

Zarządzanie własnością i wizerunkiem firmy, obok generowania zysków, jest głównym zadaniem długowiecznych firm rodzinnych. Kiedy przedsiębiorstwo rodzinne przekazywane jest kolejnym pokoleniom, własność zazwyczaj zostaje podzielona pomiędzy rodzeństwo, kuzynów i ich spadkobierców. Po kilku pokoleniach rozdrobnienie bywa tak duże, że dochodzi do utraty kontroli nad firmą, co może negatywnie wpłynąć na jej rozwój. Unikanie takiego rozdrobnienia w perspektywie wielopokoleniowej jest poważnym wyzwaniem firm rodzinnych. Unikanie rozdrobnienia zostało uznane za ważne przez właściciela najstarszej rodzinnej firmy Zengero Hõshi, który określił je jako najpoważniejszą barierę w budowaniu wielopokoleniowych firm rodzinnych.

Ryciny przedstawiające Hõshi Ryokan. Obecnie zdobią ściany łaźni (zasoby Hõshi Ryokan)Ryciny przedstawiające Hõshi Ryokan. Obecnie zdobią ściany łaźni (zasoby Hõshi Ryokan)

Na świecie funkcjonuje obecnie kilkadziesiąt przedsiębiorstw rodzinnych o co najmniej dwuwiekowej tradycji. Jednym z nich jest przedsiębiorstwo Hõshi Ryokan. Powstało w roku 717 w Awazu, miejscowości w okręgu Ishikawa, jako kompleks hotelowo­-sanatoryjny, w którym wykorzystano lokalnie występujące gorące źródła o właściwościach leczniczych. Obecnie firmą zarządza 47. pokolenie właścicieli. Każdy zarządzający realizował swoją misję przez średnio 30 lat. Przedsiębiorstwo przez wieki realizowało spójną strategię rozwoju. Obecnie oferuje usługi rekreacyjne, odnowę biologiczną oraz masaże lecznicze.

Rozmieszczenie budynków hotelowych i leczniczych wskazuje na zmiany w architekturze jakie zachodziły na przestrzeni wieków (zasoby Hõshi Ryokan)Rozmieszczenie budynków hotelowych i leczniczych wskazuje na zmiany w architekturze jakie zachodziły na przestrzeni wieków (zasoby Hõshi Ryokan)

 

Wywiad z właścicielem

Zdobycie zgody na przeprowadzenie przeze mnie wywiadu było poprzedzone kilkumiesięcznymi staraniami i negocjacjami z właścicielem. Poważną barierą okazała się nieznajomość języka japońskiego po mojej stronie, a angielskiego po stronie Zengero Hõshi. Przesłałam drogą internetową listę pytań, które były w polu moich zainteresowań. Udało się umówić spotkanie z pomocą jego asystentki, Naomi Nishide, w roli tłumaczki i omówiliśmy kilka zagadnień w dwóch wywiadach z wykorzystaniem Internetu w grudniu 2012 roku.

Zengero Hõshi (75 lat) uderzeniem w gong rozpoczyna dzień (zdjęcie: Dörthe Hagenguth, źródło: Impulse Magazine, 2 9.12.2013)Zengero Hõshi (75 lat) uderzeniem w gong rozpoczyna dzień (zdjęcie: Dörthe Hagenguth, źródło: Impulse Magazine, 2 9.12.2013)


Ewa Więcek­-Janka: Czym jest dla Pana przedsiębiorstwo rodzinne?

Zengero Hõshi: Jest to samoistna forma przedsiębiorczości rodziny, której egzystencję warunkuje rodzina. Bez rodziny nie ma firmy rodzinnej.


Na czym polega tajemnica wielopokoleniowej tradycji w Pana firmie?

Wszystko się rozpoczyna od zapoczątkowania biznesu przez męża i żonę. Przy sprzyjających okolicznościach i ciężkiej pracy wszystko się rozwija. Na początku jest bardzo ciężko, potem dorastają dzieci i zaczynają pomagać rodzicom. Dalej oni przejmują firmę i zatrudniają pracowników i członków swoich rodzin.
 

Czym dla pana jest stanowisko CEO (Chief Executive Officer)?

Hõshi Ryokan nigdy nie miało tak rozumianego CEO – właściciel dbał o wszystkich i wszystko. Odpowiadał honorem za powodzenie firmy i rodziny.


Czym dla Was jest sukcesja?

W naszej rodzinie kolejność sukcesyjna odpowiada porządkowi natury. Pradziadek przekazał dziadkowi, dziadek ojcu, a ojciec synowi.
 

Istnieje napisany plan sukcesji?

Biznes jest jak Ekiden*, w którym jeden długodystansowy biegacz przekazuje pałeczkę następnemu. Właściciel jest takim biegaczem i robi wszystko, żeby biec dobrze i przekazać firmę kolejnemu pokoleniu. Podczas swojego biegu poznaje nowych ludzi i nowe rodziny. Japoński biznes zależy głównie od ludzi, dlatego zadaniem właściciela jest zbudowanie jak największej sieci relacji, zanim odejdzie.


Czy przy wyborze sukcesora bierzecie płeć pod uwagę?

Zwykle właścicielem zostaje pierwszy syn. Jeśli w rodzinie jest kilku synów, tylko jeden z nich przejmuje firmę i pozostaje przy nazwisku Hõshi. Pozostali muszą przyjąć nazwisko rodziny żony. Ważne jest, aby nazwisko Hõshi było związane tylko z biznesem i właścicielem. W przypadku, kiedy w rodzinie są tylko córki, jedna z nich po zamążpójściu przejmuje firmę, ale pod warunkiem, że jej mąż przyjmie nazwisko Hõshi. Pozostałe córki przyjmują nazwiska mężów**.


Proszę podać pięć najważniejszych wartości Hõshi Ryokan.

Odpowiednia działalność w odpowiednim miejscu. Szacunek dla klienta. Kobiety powinny uważać na ogień i być za niego odpowiedzialne. Mężczyźni powinni uczyć się od wody. W biznesie szukać cnót, a nie tylko zysków.

 

Wartości a kultura

Ustalone w badaniu wartości, jakimi kierują się wielopokoleniowe firmy rodzinne (na przykładzie firmy Hõshi Ryokan) są związane ściśle z kulturą japońską, której przykładem jest system Youshi polegający na ograniczeniu liczby osób noszących nazwisko o dużym znaczeniu społecznym (szlacheckie, cesarskie). Także w tym przypadku tylko jedna osoba – przejmująca firmę Hõshi – może pozostać przy nazwisku rodowym, pozostałe dzieci przyjmują nazwiska rodzin, do których weszły przez ożenek. Takie ograniczenie zwiększa prestiż nazwiska i firmy oraz wyklucza konflikty związane z podziałem majątku.

Zengero Hõshi traktuje siebie jako filozofa rodzinnego biznesu i utrzymuje, że taka właśnie rola jest przypisana takim jak on osobom. Porównując kobiety do ognia, a mężczyzn do wody, wyraża utrzymanie równowagi jing i jang, przypisując kobietom wyższą emocjonalność, a mężczyznom rozsądek. Rozwinął to podejście określając, że kobiety mają specyficzne sposoby rozwiązywania spraw i wykorzystując swoją kobiecość (zmienność), znajdują rozwiązanie problemów, często ostateczne, a ich upór może prowadzić do sukcesu lub klęski. Mężczyźni zaś bliżsi są jego zdaniem wody, która zmienia swój bieg niezauważenie, raz jest spokojna jak strumień, innym razem jak wodospad, ale zawsze znajduje wyjście i płynieTo ich zadaniem od najmłodszych lat – zdaniem Zengero Hõshi – jest obserwowanie, uczenie się i wykorzystywanie wiedzy dla ochrony firmy rodzinnej.

Równie ciekawym porównaniem posłużył się Zengero Hõshi, opisując przepis na wielopokoleniowość firmy rodzinnej. Przyrównał firmę rodzinną do Ekiden. Jest jak długodystansowa sztafeta odbywająca się od XVII wieku między miastami Kioto i Tokio, w której liczba uczestników jest zmienna. Pojęcie długodystansowej sztafety pokoleń jest bardzo trafne, na co wskazują opracowania popularne i naukowe publikowane w Polsce chociażby Firmy rodzinne. Jak osiągnąć sukces w sztafecie pokoleń [Sułkowski, Marjański 2009].

dr Ewa Więcek­-Janka

Opracowano na podstawie:
Bennedsen M., Van der Heyden L. (2010), What Can We Learn From Long­-Lived Family Firms, Faculty and Research Working Paper, z. 81.
Gotsch A. (2013), Ältester Familienbetrieb der Welt: 1295 Jahre true, w: Impulse Magazine 29.12.2013
Sułkowski Ł., Marjański A. (2009), Firmy rodzinne, Poltext, Warszawa.
Więcek­-Janka E. (2013), Wiodące wartości w zarządzaniu przedsiębiorstwami rodzinnymi, Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań.

* Ekiden – sztafeta długodystansowa [powyżej 500 km].
** Youshi system – kodeks postępowania pozwalający na zachowanie i utrzymanie elitarności nazwiska.

Źródło:
Artykuł powstał w ramach projektu „Firmy rodzinne II” Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości i partnerów finansowanego z Europejskiego Funduszu Społecznego ze środków Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. „Magazyn Firm Rodzinnych RELACJE”, 2014, nr 4, Warszawa: stowarzyszenie Inicjatywa Firm Rodzinnych, http://firmyrodzinne.pl